Het Euregioleest-project..


                                                        …..brengt jeugd uit verschillende landen en culturen samen met boeken

Ook dit jaar neemt onze school, het Grotiuscollege, met ongeveer dertig leerlingen weer deel aan het Euregioproject. Scholieren van de bovenbouw uit het Belgische, Duitse en Nederlandse grensgebied lezen hierbij telkens twee boeken van Frans-, Duits- en Nederlandstalige auteurs. Dit zestal geselecteerde romans is ieder jaar weer qua onderwerp en thematiek afgestemd op de actualiteit en een jeugdig publiek. 

Dit publiek fungeert dan ook als jury, en kiest uiteindelijk een winnaar. Maar dit gebeurt pas nadat de enthousiaste lezers de auteurs in duo’s hebben kunnen horen en zien tijdens een bijeenkomst waarbij ze de vragen kunnen stellen die de boeken bij hen opriepen. Althans, dat is de bedoeling. Helaas bleek er op deze literaire ontmoetingen geen zegen te rusten. 

Op 15 januari stonden op het Grotius maar liefst 22 leerlingen en drie docenten in de startblokken om de auteurs Hugo Horiot en Husch Josten in Aken te ontmoeten. De bestelde bus liet het echter afweten; na langer dan een uur wachten, moesten we onze jongens en meisjes teleurgesteld naar huis sturen. 

Spijtig, want we hadden graag kennisgemaakt met Horiot, schrijver van L’empéreur, c’ est moi (De keizer, dat ben ik), die zichzelf in dit autobiografisch boek portretteert als een curieuze, autistische jongen die via toneelspel zijn persoonlijke vrijheid vindt. 

Ook voor Josten, journaliste van origine, hadden we vragen in petto over Hier sind drachen (Wittgenstein op de luchthaven), haar roman waarin ze de journaliste meermaals in haar leven direct confronteert met terroristische aanslagen, wat deze hoofdpersoon diep beïnvloedt en filosofische vragen bij haar oproept. 

De bus was gelukkig wel ruim op tijd bij de volgende gelegenheid op 29 januari; na een mooie rit door een deels nog besneeuwd landschap kwamen we in Eupen aan om te horen wat de schrijfsters Griet Op de Beeck (Kom hier dat ik u kus) en Shida Bazyar (Nachts ist es leise in Teheran, ’s Nachts is het stil in Teheran) te zeggen hadden op onze vragen. 

De dame die plaatsnam op het podium bleek echter niet Griet te zijn, maar haar vertaalster naar het Duits. Erg jammer, vonden onze leerlingen; ze hadden zich juist verheugd op de présence van deze pittige Vlaamse schrijfster, die in haar boek Kom hier dat ik u kus een aanzienlijk deel van haar jongere ik heeft laten zien. Mona, de hoofdpersoon heeft immers, net als Op de Beeck moeten leren voor zichzelf te kiezen na een moeilijke jeugd. 

De jonge Duitse Bazyar – zij was er, en had man en baby meegebracht - geeft met haar roman op haar beurt een aansprekend beeld van een vluchtelingenfamilie die in 1979 gevlucht is uit Iran. Het verhaal is gebaseerd op haar ouders’ en haar eigen ervaringen.

De vijf stemmen in het boek vertegenwoordigen twee verschillende generaties die elk op hun beurt geconfronteerd worden met hun anders-zijn en steeds weer die vragen naar hun herkomst. Hun vluchtelingenverleden blijft hen achtervolgen, al voelt de jongste generatie zich honderd procent Duits. 

Die ervaring klinkt door het fragment dat Bazyar voorlas. Hierin gaat de jonge Mo in het huidige Duitsland op stap, en vervolgens vraagt een wildvreemde hem: “Waar kom je vandaan?” Mo’s antwoord luidt- en hier spreekt ook Bazyar: ’Ik kom niet ergens vandaan, mijn ouders wel .”

Shida Bazyar en haar familie hadden het geluk dat ze konden en mochten integreren in de Duitse maatschappij. Die opvang, merkte ze terecht op, is voor veel vluchtelingen tegenwoordig niet langer weggelegd. 

De laatste literaire bijeenkomst ging op donderdag 21 februari door in de bibliotheek van Maastricht, op dezelfde dag dat bij ons op school de proefwerken begonnen voor de examenklassen en V5. En ja, ook nu was een auteur afwezig; Isabelle Autissier, schrijfster van het indrukwekkende boek Soudain, seuls(Plotseling alleen) was ziek. Hoezeer haar vertaalster ook haar best deed om de vragen te beantwoorden, toch werd de 62-jarige schrijfster zelf node gemist. 

Ook Autissier baseerde haar boek op haar leven, waarin zeilen haar grote passie is. Als eerste vrouw slaagde ze er in `91 in om de wereld alleen rond te zeilen. Nadien is ze bij soortgelijke pogingen tot tweemaal toe gered van schipbreuk. Iets dergelijks overkomt ook de protagonisten van Soudain, seuls: een jong stel uit Parijs wil gedurende een jaar de wereld rond zeilen, maar ze stranden op een eiland nabij Antarctica, waardoor ze helemaal op zichzelf worden teruggeworpen. De rauwe existentiële strijd die daarop volgt, en de effecten daarvan op de enige overlevende, daarover gaat dit boek.

Gelukkig was de Vlaamse auteur Stefan Hertmans alive and kicking in Maastricht, en hoe! Als een ware polyglot beantwoordde hij zelf alle vragen omtrent zijn roman De bekeerlinge in het Nederlands, Frans én Duits, en voegde hij per taal steeds nieuwe details toe aan zijn antwoord. Zo zijn we heel wat te weten gekomen over De bekeerlinge, het verhaal van een jonge vrouw van goeden huize uit Rouen, Noord- Frankrijk, die zich omtrent 1090 uit liefde voor een joodse jongen bekeert tot het jodendom en daardoor op de vlucht moet.

Ze belandt uiteindelijk in Monieux, tegenwoordig een pittoresk dorp in het bergland van de Vaucluse in Zuid-Frankrijk en de plaats waar het echtpaar Hertmans sinds twintig jaar een vakantiehuis bezitten. Het is Hertmans diepe persoonlijke interesse in deze vrouw – hij noemt haar Hamoutal - die tot dit verhaal heeft geleid. Hij wilde, zoals hij het zelf uitdrukte, ‘zijn buurmeisje leren kennen’. Bestaande joodse, eeuwenoude documenten reppen immers over haar, en Hertmans heeft haar voor zijn lezers levendig willen verbeelden door nadrukkelijk het tijdloze aspect in haar verhaal – vluchten vanwege het geloof, uit liefde voor man en kinderen – weer te geven. Het tweede vertelperspectief dat hij aan het verhaal toevoegt over zijn eigen ervaringen bij het nareizen van Hamoutal, versterkt eveneens de band met het heden, waardoor dit boek wezenlijk verschilt van de conventionele historische roman. 

Hertmans is er in ieder geval in geslaagd om het Euregioproject op een waardige manier af te sluiten door alle (jeugdige) aanwezigen mee te geven wat het betekent om te schrijven en wat bovendien de zin is van het lezen van goede boeken: ze zijn een venster op de wereld die ons omringt/omringde, en overbruggen daarbij moeiteloos plaats en tijd. En dit besef oproepen bij jonge mensen uit onze streken is precies wat dit Euregioproject beoogt!